آستانه اشرفیه در هفته گذشته میزبان جشنوارهای به نام «بادام زمینی» بود که سالهاست این محصول فرهنگ و هویت این شهرستان را به خود پیوند زده است.
بادام زمینی سالهاست یکی از شناختهشدهترین محصولات کشاورزی این منطقه است؛ محصولی که پس از برداشت، میتواند وارد چرخه فراوری، بستهبندی و تولید محصولات متنوع شود اما بخش مهمی از این ظرفیت همچنان نیازمند سرمایهگذاری و توسعه صنایع تبدیلی است؛ موضوعی که اگر محقق شود، میتواند زنجیره تولید را از مزرعه تا بازار کاملتر کند.
امسال در بیش از ۲هزار و ۵۰۰ هکتار از زمینهای این شهرستان بادامزمینی کشت شد و حدود ۱۱هزار تن پیلهتر از مزارع بیرون آمد؛ محصولی که به گفته مدیر جهاد کشاورزی آستانه اشرفیه، درآمدی حدود هزار و ۸۷۰ میلیارد تومان برای بادامکاران ایجاد کرده است اما پشت این عدد بزرگ، یک پرسش کوچک و قدیمی وجود دارد: سهم کشاورزی که ماهها برای تولید این محصول زحمت کشیده از این گردش مالی چقدر است؟
بادام زمینی آستانه اشرفیه سالها نامی شناختهشده در بازار ایران بوده و این محصول حتی به یکی از پایههای اقتصاد روستایی منطقه تبدیل شده، به گونهای که بنا بر اظهارات حسن امیرنژاد، مدیر جهاد کشاورزی آستانه اشرفیه کشت این محصول برای ۳هزار و ۲۰۰ نفر اشتغال مستقیم ایجاد کرده است.
با این حال مشکل آستانه فقط تولید نیست؛ مسئله اصلی این است که پس از تولید چه اتفاقی برای محصول میافتد.
بادام زمینی اگر در همان شکل خام از کشاورز خریداری شود، بخش محدودی از ارزش نهایی خود را به مزرعه برمیگرداند در حالی که همین محصول میتواند وارد زنجیرهای از فراوری، بو دادن، طعمدهی، تولید کره بادامزمینی، روغن، آرد، محصولات غذایی و بستهبندی شود؛ زنجیرهای که هر حلقه آن میتواند ارزش محصول را چند برابر کند و اشتغال تازهای به وجود آورد.
کشاورز گران تولید میکند، بازار ارزان میخرد
مشکل بادام زمینی از زمین و هزینههای تولید شروع میشود چون بنا بر گفته منصور سهرابی یکی از بادامکاران روستای نقره بندر کیاشهر از کود و سم گرفته تا عملیات زراعی، اجاره ماشینآلات، دستمزد نیروی کار و افزایش هزینه هر یک از این نهادهها، فشار بیشتری بر بادامکاران آستانه اشرفیه وارد کرده و فاصله میان هزینه تولید و درآمد نهایی آنها را بیشتر کرده است.
وی میگوید: افزایش هزینههای تولید، گرانی نهادهها و اجاره ماشینآلات از مهمترین مشکلات این بخش است و از طرفی خسارت خوکهای وحشی به مزارع در آستانه برداشت نیز به مشکلات کشاورزان میافزاید.
وی ورود بادامزمینی تولید شده در مناطق دیگر به بازار منطقه همزمان با فصل برداشت را از دیگر چالشها میداند و معتقد است: این موضوع بر بازار محصول تولیدکنندگان آستانه اثر نامطلوبی میگذارد.
وی بیان میکند: مسئله فقط بالا رفتن هزینه تولید نیست بلکه مشکل مهمتر شرایطی است که کشاورز پس از برداشت با آن مواجه میشود چون وقتی امکان نگهداری، فراوری و عرضه مستقیم محصول محدود باشد تولیدکننده ناچار است در همان زمان برداشت محصول خود را روانه بازار کند و بازار محصول را بسیار ارزان میخرد.
کشاورز تولید میکند، بازار قیمت میدهد
بنا بر گفته بهرهبرداران بادام زمینی در این شهرستان از آنجایی که کشاورز نمیتواند محصولش را ماهها در زمین نگه دارد تا بازار به شرایط مطلوب برسد و از سوی دیگر از آنجا که میبایست هزینههای تولید، بدهی، هزینه کارگر، ماشینآلات و نیاز به تأمین هزینه کشت بعدی را تأمین و پرداخت کند ازاینرو ناچار است در زمان برداشت به فکر فروش باشد و همین موضوع قدرت چانهزنی کشاورز را کاهش میدهد؛ بهخصوص وقتی محصول خام است و امکان فراوری و نگهداری گسترده در اختیار تولیدکننده نیست.
امسال قیمت هر کیلوگرم پیلهتر بادامزمینی ۱۷۰هزار تومان اعلام شد و اگرچه این ارقام در نگاه نخست امیدوارکننده به نظر میرسد اما هزینههای تولید را نباید از معادله حذف کرد چون هرچه هزینه نهاده، ماشینآلات، نیروی کار و برداشت افزایش پیدا کند، فاصله میان قیمت فروش و سود واقعی کشاورز کمتر میشود.
از طرف دیگر بخش قابل توجهی از محصول در بازار به شکل خام یا با فراوری محدود عرضه میشود که در چنین شرایطی، کشاورز بیشتر تولیدکننده ماده اولیه است تا صاحب یک زنجیره اقتصادی کامل!
این در حالی است که آستانه اشرفیه از نظر مکانیزاسیون در سالهای اخیر پیشرفتهایی داشته است. بنا بر گفته رئیس سازمان جهاد کشاورزی گیلان حدود ۸۵ درصد بادامزمینی استان به صورت ماشینی برداشت میشود اما با وجود اینکه بخشی از مسیر تولید مدرن شده اما بازار و فراوری به همان اندازه توسعه نیافته است!
چرا خامفروشی؟
شاید در نگاه نخست گفته شود مشکل، نبود صنایع تبدیلی است، اما واقعیت کمی پیچیدهتر است چون طبق اعلام رئیس سازمان جهاد کشاورزی گیلان در استان ۱۸کارخانه صنعتی و حدود ۲۰۰کارگاه سنتی در حوزه فراوری بادامزمینی فعالیت میکنند پس مسئله را نمیتوان صرفاً «نبود کارخانه» دانست بلکه باید زنجیرهای که از تولید در مزرعه آغاز میشود تا فراوری، بستهبندی، برند، شبکه توزیع و بازار صادراتی را دنبال کرد.
در همین راستا نماینده مردم آستانه اشرفیه و کیاشهر در مجلس نیز در جشنواره بادام زمینی با تأکید بر توسعه صنایع تبدیلی توضیح میدهد: ایجاد صنایع تبدیلی میتواند به فراوری محصولات و افزایش ارزش افزوده تولیدات کشاورزی شهرستان کمک کند.
سخنان ابراهیم نجفی در خصوص ضرورت ایجاد و توسعه ظرفیت شهرکهای صنعتی و تسهیلات برای رونق تولید با ورود سرمایهگذاران نشان میدهد مسئولان نیز پذیرفتهاند که آینده بادامزمینی آستانه فقط در افزایش سطح زیر کشت و تولید بیشتر خلاصه نمیشود و باید روی زنجیره ارزش افزوده سرمایهگذاری کرد.
رحمت حیدرینژاد، فرماندار آستانه اشرفیه نیز در همین ارتباط معتقد است: اگر قرار باشد بادامزمینی آستانه از یک محصول کشاورزی به یک برند اقتصادی تبدیل شود، باید حلقههای پس از مزرعه نیز همزمان با تولید توسعه پیدا کنند.
بر همین اساس «برند»سازی حلقهای است که نمیتوان از آن چشم پوشید، ازاینرو محصولی که کیفیت و شهرت منطقهای دارد اگر بدون بستهبندی مناسب و هویت تجاری مشخص وارد بازار شود، بخش مهمی از ظرفیت خود را از دست میدهد.
بنا بر گفته وی مصرفکننده در نهایت محصول بستهبندی و فراوریشده را با نام و کیفیت مشخص خریداری میکند، نه صرفاً محصول خامی را که از یک مزرعه خارج شده است!
صادرات؛ مقصدی که راهش از مزرعه جداست
بنا بر گفته فعالان اقتصادی، صادرات میتواند یکی از مسیرهای مهم برای افزایش ارزش بادامزمینی آستانه باشد اما صادرات محصول کشاورزی با صادرات یک کالای فراوریشده و برنددار تفاوت زیادی دارد.
برای حضور پایدار در بازارهای خارجی فقط داشتن محصول کافی نیست بلکه بستهبندی، استاندارد، استمرار عرضه، کیفیت یکنواخت، شبکه تجاری و شناخت بازار مقصد نیز لازم است.
در همین راستا در نشست «میز کالای بادام» که با حضور معاون ارتقای کسبوکارهای بینالمللی سازمان توسعه تجارت در آستانه اشرفیه برگزار شد بر نقش بستهبندی و برندسازی در توسعه صادرات تأکید شده است.
این موضوع برای آستانه اشرفیه اهمیت بیشتری دارد چون شهرستان عملاً ماده اولیه یک زنجیره اقتصادی بزرگ را در اختیار دارد و مسئله اینجاست که این زنجیره هنوز تا رسیدن به یک بازار صادراتی پایدار، مسیر زیادی در پیش دارد.
حتی وجود ظرفیت فراوری در استان نیز بهتنهایی کافی نیست چون اگر کارخانهها و کارگاهها به صورت پراکنده فعالیت کنند و میان کشاورز، فراوریکننده، بستهبندیکننده و صادرکننده ارتباط منسجمی وجود نداشته باشد، ارزش افزوده محصول همچنان در حلقههای مختلف توزیع میشود و سهم تولیدکننده محدود باقی میماند.
جشنواره به تنهایی کارساز نیست
از همین منظر جشنواره بادامزمینی آستانهاشرفیه که تا ۲۷ شهریور ماه با حضور تولیدکنندگان و دستاندرکاران این حوزه ادامه داشت فرصتی برای معرفی محصول و جذب سرمایهگذار ایجاد کرد اما بدون شک نمیتواند جای زنجیره اقتصادی را بگیرد چون جشنواره میتواند توجهها را به محصول جلب کند و آنچه آینده بادامزمینی را تغییر میدهد سرمایهگذاری واقعی پس از برداشت است.
آستانه اشرفیه اکنون از مرحله اثبات توان تولید عبور کرده است و بیش از ۲هزار و ۵۰۰ هکتار سطح زیر کشت، حدود ۱۱هزار تن تولید پیلهتر و هزاران شغل مستقیم و غیرمستقیم نشان میدهد این شهرستان ظرفیت خود را در مزرعه ثابت کرده است.
حالا نوبت بازار است چون اگر قرار باشد بادامزمینی آستانه همچنان از مزرعه به شکل خام خارج شود، بخش مهمی از ارزش اقتصادی آن در حلقههای بعدی زنجیره تولید ایجاد خواهد شد اما اگر صنایع تبدیلی توسعه پیدا کنند، کشاورز به بازار مطمئنتری دسترسی داشته باشد، بستهبندی و برندینگ جدی گرفته شود و مسیر صادرات نیز شکل بگیرد همان محصولی که امروز از دل خاک بیرون میآید میتواند چندین برابر ارزش اقتصادی ایجاد کند.
صنایع غذایی به مغز بادامزمینی، کره بادامزمینی، روغن، آرد، انواع تنقلات و محصولات ترکیبی نیاز دارد و اگر زنجیره فراوری داخلی توسعه پیدا نکند ممکن است بخشی از نیاز صنایع از مسیر واردات تأمین شود.
نظر شما